"עטל זינגט"

Ethel Sings

אַ סצענע פֿון דער פֿאָרשטעלונג „עטל זינגט‟
אַ סצענע פֿון דער פֿאָרשטעלונג „עטל זינגט‟

פֿון מרים שמולעוויטש־האָפֿמאַן

Published June 17, 2014, issue of July 04, 2014.

הײַנט צו טאָג שפּילט זיך אָפּ אַ פּיעסע אויף „טהיעטער ראָו‟ און די 42־סטע גאַס אין מאַנהעטן, וואָס רופֿט זיך „עטל זינגט‟.

עטל ראָזנבערג און איר מאַן דזשוליוס זײַנען געווען דאָס איינציקע פּאָרל וואָס מען האָט פֿאַרמשפּט צום טויט אין 1943, אָנגעקלאָגטע אין שפּיאָנאַזש פֿאַרן סאָוועטן פֿאַרבאַנד. מען האָט זיי קלאַסיפֿיצירט ווי פֿאַררעטער פֿון לאַנד און פֿאַרמשפּט צום טויט.

ביידע זײַנען טאַקע געווען מיטגלידער אין דער קאָמוניסטישער פּאַרטיי און פֿאַרברענטע קאָמוניסטן דערצו. די ייִדישע משפּחה האָט געהאַט צוויי יונגע קינדער, וועלכע עטל האָט מקריבֿ געווען צוליב איר אידעאַליזם. דזשוליוס ווידער האָט אָפּגעשטאַמט פֿון אַ פֿרומער משפּחה, אָפּגעהיט דינים, אָבער יונגערהייט האָט ער פֿאַרביטן די יוצרות, אַוועק פֿון זײַן ייִדישן גאָט און אים אויסגעטוישט אויף אַן עבודה זרה — נעמלעך, סטאַלינס רויטן „גן־עדן‟.

די פּיעסע האָט געשריבן די דראַמאַטורגין דזשאָאַן ביבער — אַן עלטערע, ייִדישע פֿרוי מיט וועמען איך האָב שפּעטער געכאַפּט אַ שמועס. אפֿילו נאָך סטאַלינס אכזריותדיק און פּערווערזן רעזשים איז זי עד־היום פֿאַרבליבן אַן אָנהענגערין פֿון דער רויטער אידעאָלאָגיע.

זי דערציילט מיר, אַז זי האָט געפֿאָרשט די ראָזנבערג משפּחה־דראַמע גאַנצע צוואַנציק יאָר צײַט איידער זי האָט עס פֿאַרעפֿנטלעכט. איך האָב זי געפֿרעגט, צי זי האָט אויך געפֿאָרשט אין ייִוואָ, ווײַזט זי מיר אַ ליידיק פּנים:

„וואָס איז דאָס? קיין מאָל נישט געהערט אַזאַ נאָמען.‟ האָב איך זי געפֿרעגט צי זי האָט אַמאָל געהערט פֿון אַן אײַזיק באַשעוויס־זינגער, דעם נאָבעל פּרעמירטן שרײַבער? איר ענטפֿער: „ווער איז דאָס?‟

אויף דער בינע, עלף אַקטיאָרן, ס’רובֿ פֿון זיי — אַפֿראָ־אַמעריקאַנער. אפֿילו די מאַמע, וועלכע רעדט אַ צעבראָכענעם ענגליש מיט ייִדישע ווערטער אַרײַנגעבראָקט, איז אויך אַן אַפֿראָ־אַמעריקאַנער אַקטריסע.

דאָ און דאָרט וואַרפֿט מען אַרײַן ייִדישע ווערטער, מען זינגט „אויפֿן פּריפּעטשיק‟, פֿרעג איך די דראַמאַטורגין צי זי קען טאַקע ייִדיש. אַ נעכטיקער טאָג. „איז ווער האָט אַרײַנגעבראָקט דעם שלל ייִדישע ווערטער?‟ וויל איך וויסן.

„מסתּמא דער רעזשיסאָר, וויל פּאָמעראַנץ,‟ וואַרפֿט זי מיר צו אַ שמייכלדיק פּנים.

דער זעלבער רעזשיסאָר דערציילט אין זײַן אַרײַנפֿיר וואָרט אויף די ערשטע זײַטן פֿון אַפֿיש, ווו ער זאָגט, אַז אין די פֿופֿציקער יאָרן האָט דער סענאַטאָר דזשאָו מעקאַרטי טעראָריזירט דאָס לאַנד זוכנדיק קאָמוניסטן אין יעדן לאָך.

אַ חוץ דעם איז די אַטמאָספֿערע געווען פֿאַרסמט מיטן אַנטיסעמיטיזם, פֿון סענאַט ביזן זעלבסט־האַסנדיקן ייִדישן ריכטער, וועלכער האָט אַרויסגעגעבן דעם פּסק. דאָס לאַנד איז געווען אײַנגעטונקען אין היסטעריע.

ער פֿאַרגלײַכט יענע צײַט מיט דעם תּפֿיסה־סיסטעם הײַנט צו טאָג אין אַמעריקע, וווּ ס’רובֿ אַרעסטאַנטן זײַנען אַפֿראָ־אַמעריקאַנער. ער טענהט, אַז מיר לעבן אין אַ לאַנד פֿון אומגערעכטיקייט, מיט אַ ריזיקן אונטערשייד צווישן אָרעם און רײַך.

די אַקטריסע, וואָס האָט געשפּילט עטל, טרייסי מיכײַלידיס, האָט פֿאַרמאָגט אַ שיין שטימעלע צום זינגען, כאָטש זי איז געווען די איינציקע וואָס האָט אויסגעזונגען אַ צוויי־דרײַ לידער, דערוויסט מען זיך אַז עטל האָט געזונגען און ליב געהאַט די בינע.



Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.