אַ לעבן צװישן בילדער און מאַשינען

A LIfe between Paintings and Machines

פֿון מיכאל קרוטיקאָוו

Published June 10, 2015, issue of June 26, 2015.

דאָס בוך פֿון יעקבֿ  ברוק „יעקבֿ כּהן־שבשאי און זײַן ייִדישע קינסטלערישע גאַלעריע”
דאָס בוך פֿון יעקבֿ ברוק „יעקבֿ כּהן־שבשאי און זײַן ייִדישע קינסטלערישע גאַלעריע”

„דאָס לעבן איז בײַ מיר געװען אַ שװערס‟, האָט מודה געװען יעקבֿ כּהן־שבשאי (קאָגאַן־שאַבשאַי). אָבער ניט געקוקט אױף אַלע שװעריקײטן, האָט זיך אים אײַנגעגעבן אױפֿצוטאָן זײער אַ סך, אין סאַמע פֿאַרשידענע געביטן — פֿיזיק, מאַשינען־בױ, און ייִדישע קונסט. ער איז געבױרן געװאָרן אין װילנע אין 1877, פֿאַרענדיקט די רוסישע קלאַסישע גימנאַזיע אין מאָלעװ, װײַטער שטודירט אינעם קיִעװער אוניװערסיטעט און אין דעם עלעקטראָטעכנישן אינסטיטוט אין ליעזש, בעלגיע. אין 1904 האָט ער זיך אומגעקערט קײן רוסלאַנד, זיך באַזעצט אין מאָסקװע און אַרײַנגעטאָן געוואָרן אינעם אַנטװיקלען די עלעקטראָ־טעכנישע אינדוסטריע און טעכנאָלאָגיע אין לאַנד.

אין מאָסקװע האָט כּהן־שבשאי געאַרבעט מיט ברען, געהאָרעװעט אָן וואַקאַציעס און פֿרײַע טעג. נאָך דער רעװאָלוציע, אין 1920, האָט ער געשאַפֿן אַ פּריװאַטן אינסטיטוט אױסצושולן אינזשענירן פֿאַר עלעקטרישער מאַשינען־בױונג. זײַן אינסטיטוט איז געװען אַ יוצא־דופֿן אין דער מלוכישער סאָװעטישער סיסטעם, װײַל כּהן־שבשאי איז געװען דאָ דער גאַנצער בעל־הבית. זײַן אינסטיטוט האָט עקזיסטירט ביזן יאָר 1931, װען מען האָט אים באַשולדיקט אין „שעדלעכע שמועסן‟, און באַזײַטיקט פֿון דער דירעקטאָרישער שטעלע. אָבער מען האָט אים ניט אַרעסטירט; כּהן־שבשאי איז געשטאָרבן, אַ צעבראָכענער, אין 1939.

די נײַע פֿאָרשונג פֿונעם באַקאַנטן מאָסקװער קונסט־היסטאָריקער יעקבֿ ברוק באַהאַנדלט די אַנדערע זײַט פֿון כּהן־שבשאיס טעטיקײט. באַלד נאָך זײַן קומען קײן מאָסקװע, אין 1904, האָט זיך כּהן־שבשאי באַקענט מיט דעם יונגן רוסיש־ייִדישן קונסט־קריטיקער אַבֿרהם אפֿרת (עפֿראָס), װאָס איז געװען אַ חסיד פֿון דער נײַער ייִדישער קונסט. אַזױ אַרום איז כּהן־שבשאי אַרײַן אין דער סבֿיבֿה פֿון יונגע ייִדישע קינסטלער און ליטעראַטן, און האָט אָנגעהויבן זאַמלען און שטיצן זײערע װערק. ער האָט געזען זײַן שליחות אינעם שאַפֿן אַ „נאַציאָנאַלע זאַמלונג פֿון ייִדישער קונסט‟, װאָס ער האָט בדעה געהאַט איבערצוגעבן צו אַן עפֿנטלעך אָרט, לױטן מוסטער פֿון די פֿאַרמעגלעכע רוסישע מעצענאַטן, טרעטיאַקאָװ און מאָראָזאָװ.

אין 1916 איז אין מאָסקװע געשאַפֿן געװאָרן אַן אָפּטײלונג פֿון דער פּעטראָגראַדער ייִדישער געזעלשאַפֿט פֿאַר קונסט־שטיצונג מיט כּהן־שבשאי בראָש. זײַן שטוב און ביוראָ האָבן געדינט װי אַ מקום־מיקלט פֿאַר ייִדישע קינסטלער פֿון דער פּראָװינץ, װעלכע זײַנען פֿאַרבליבן שטעקן אין מאָסקװע איבער דער מלחמה. אין די קריטישע מאָמענטן האָט ער אַרױסגעהאָלפֿן מאַרק שאַגאַלן, אליעזר ליסיצקין, פּאָלינע כענטאָװאַ און אַנדערע ייִדישע קינסטלער. כּדי צו באַדאַנקען אים פֿאַר זײַן ברײטהאַרציקײט, האָבן די יונגע קינסטלער געמאָלט זײַנע פּאָרטרעטן. די אַטמאָספֿער אין דער מאָסקװער געזעלשאַפֿט איז געװען הײמיש און פֿרײלעך.



Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.