פֿאַר וואָס נישט קיין „טשאַרטער סקולס‟ פֿאַר ייִדיש?

Why No Yiddish-Language Charter Schools?

די „התּיקווה אינטערנאַציאָנאַלע אַקאַדעמיע‟, אַ העברעיִשע „טשאַרטער־שול‟, אין איסט־בראָנזוויק, ניו־דזשערזי
Uriel Heilman
די „התּיקווה אינטערנאַציאָנאַלע אַקאַדעמיע‟, אַ העברעיִשע „טשאַרטער־שול‟, אין איסט־בראָנזוויק, ניו־דזשערזי

פֿון מרים שמולעוויטש־האָפֿמאַן

Published July 07, 2015, issue of July 24, 2015.

וווּנדער איבער וווּנדער, אין אונדזער הויפּט־שטאָט וואַשינגטאָן גופֿא, לערנען זיך די קינדער פֿון אָרעמע געגנטן אַ קורס „העברעיִש‟. ווער זײַנען די קינדער? דער עיקר, אַפֿראָ־אַמעריקאַנער, צווישן זיי אויך קינדער פֿון עטיאָפּיע, כינע און לאַטײַן־אַמעריקע. די „טשאַרטער‟ פֿאָלקס־שולן האָבן באַשלאָסן צו לערנען די קינדער פֿון קינדער־גאָרטן אָן — העברעיִש. די קינדער זינגען און באַקענען זיך מיטן אַלף־בית, און דער עיקר, מ׳קען זיך מיט זיי פֿאַרשטענדיקן אויף העברעיִש.

די פֿראַגע איז, צו וואָס? דער ענטפֿער איז, פֿאַרוואָס נישט? מ׳באַציט זיך צו דער שפּראַך נישט נאָר פּאָזיטיוו, נאָר מ׳קוקט דערויף אויך ווי עס וואָלט געווען אוניווערסאַל.

כּל־זמן ייִדן לעבן אין גלות, פֿאַרוואָס נישט פֿאַרשפּרייטן דאָס לשון? נאָך אַלעמען, די קינדער קענען אויסוואַקסן קאָנגרעס־לײַט, אַמבאַסאַדאָרן אָדער פּרעזידענטן, וועט עס זיכער זיי נישט שאַטן.

מען לערנט די שפּראַך ווי אַ קולטור, אָן אַ סימן פֿון רעליגיע, און די ישׂראלדיקע לערערין באַקלאָגט זיך: אויב מ׳וויל שיקן הײַנט צו טאָג דאָס קליינוואַרג אין אַ ייִדישער פּריוואַטער טאָגשול, פֿרום אָדער נישט, קאָסט עס אַ מאַיאָנטעק, און ווער קען זיך דאָס פֿאַרגינען?

איך הער ווי די קינדער זינגען די העברעיִשע לידער, רעדן צווישן זיך, קענען ענטפֿערן אויף פֿראַגעס, שטוין איך און טראַכט, פֿאַרוואָס האָבן מיר, ייִדיש־רעדנדיקע ייִדן פֿאַרזען אַזאַ געלעגנהייט? ווײַל מיר האָבן זיך געשעמט מיט אונדזער אייגן לשון? ווײַל מיר האָבן זיך געשעמט מיט די אייגענע טאַטע־מאַמע, באָבע־זיידע, ווי ס׳וואָלט די ייִדישע שפּראַך נישט געהאַט קיין שײַכות, נישט געווען נוגע דעם אַמעריקאַנער ייִדנטום, אָדער ווײַל אונדזער וועלט איז אונטערגעגאַנגען מיטן חורבן? ווײַל מיר ייִדיש־רעדנדיקע ייִדן אין גלות האָבן נישט געהאַט קיין לאַנד אין דער אייגענער מדינה? און ווײַל די אייגענע מדינה האָט בראַקירט אונדזער ייִדיש לשון?

ווי עס זאָל נישט זײַן, אונדזער קולטור־געשיכטע איז שטאַרקער פֿון פּאָליטיק, שטאַרקער פֿון עם־הארצות, שטאַרקער אַפֿילו פֿאַר דער אַסימילאַציע. איך גלייב, אַז עס וועלן אויפֿקומען נײַע דורות, וואָס וועלן זיך גריבלען אין זייער „אַנסעסטרי‟, אַזוי רופֿן זיי די פֿאַרגאַנגענע דורות; זיי ווילן וויסן פֿון וואַנען זיי שטאַמען, ווער זײַנען געווען זייערע אָבֿות. ס׳איז הײַנט אַ משוגעת אַזאַ, מענטשן ווילן וויסן פֿון וואַנען און פֿון וועמען זיי שטאַמען? לויפֿן זיי קיין עליס־אײַלענד, זוכן די ערשטע אימיגראַנטן רשימות, וואָס האָבן אַ שײַכות צו זיי, ווער זײַנען זיי געווען? פֿון וואַנען זײַנען זיי געקומען? און וואָס איז געווען די סיבה, וואָס זיי האָבן אָנגעשפּאַרט די אַמעריקאַנער ברעגעס?



Would you like to receive updates about new stories?








You may also be interested in our English-language newsletters:















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.