וויפֿל יום־טובֿים האָבן מיר?

What Is a Jewish Holiday?

טויזנטער סאַטמאַרער חסידים פּראַווען זייער „יום־הצלה‟, כּ״אַ־כּיסלוו
YouTube
טויזנטער סאַטמאַרער חסידים פּראַווען זייער „יום־הצלה‟, כּ״אַ־כּיסלוו

פֿון יואל מאַטוועיעוו

Published December 03, 2015, issue of December 25, 2015.

וויפֿל מאָל אַ יאָר פּראַווען ייִדן אַ יום־טובֿ? אין פֿאַרשיידענע עדות און קהילות קאָן מען באַקומען אַן אַנדער ענטפֿער אויף דער דאָזיקער קשיא. אין שײַכות צום דער הײַנטיקער סעריע פֿון חסידישע שׂימחה־דאַטעס, האָב איך די וואָך באַמערקט, אַז אין די פּאָפּולערע אַרטיקלען און וואַריאַנטן פֿונעם ייִדישן לוח איז דאָ אַ מאָדנע סתּירה. אין דער ענגלישער וויקיפּעדיע איז פֿאַראַן אַ טאַבעלע פֿון ייִדישע יום־טובֿים, אַרײַנגערעכנט דעם קורדיש־ייִדישן פֿעסטיוואַל „סעהאַראַנע‟ און דעם עטיאָפּישן „סיגד‟, וואָס מע האָט געפּראַוועט נישט לאַנג צוריק, דעם 29טן חשוון. די חסידישע יום־טובֿים האָט מען אָבער פֿון דאָרטן בכּיוון אַרויסגענומען.

אויף דער פּאָפּולערער לוח־וועבזײַט Hebcal ווערט אויך דערמאָנט „סיגד‟, אָבער וועגן י״ט־כּיסלוו איז נישטאָ קיין וואָרט. דער זעלבער מצבֿ איז, למשל, אויף דער וועבזײַט פֿון דער פֿרומער אָרגאַניזאַציע „אש־התּורה‟.

על־פּי־שׂכל, אויב מע נעמט אַרײַן ספּעציפֿישע קורדישע און עטיאָפּישע מינהגים אין דער אַלגעמיינער ליסטע פֿון וויכטיקע ייִדישע דאַטעס, וואָלט מען זיכער געדאַרפֿט אַרײַנשרײַבן אַזעלכע טעג, ווי דער סאַטמאַרער „יום־הצלה‟ און דעם צוויי־טאָגיקן ליובאַוויטשער „יום־הגאולה‟, וואָס מע האָט פּראַוועט די וואָך. לויט אַלע סימנים, שטעלן מיט זיך פֿאָר די הײַנטיקע ייִדיש־רעדנדיקע חסידים אין אַמעריקע אַן אייגנאַרטיקע עטנישע גרופּע, וואָס פֿאַרדינט נישט ווייניקער כּבֿוד, ווי די ייִדן פֿון קורדיסטאַן און עטיאָפּיע.

דעם 21טן טאָג פֿונעם חודש כּיסלוו האָט דער סאַטמאַרער רבי, יואל טייטלבוים, זיך געראַטעוועט אינעם יאָר 1944 אויף דער „קאַסטנער־באַן‟ פֿון די נאַציס, צוזאַמען מיט אַ גרופּע אונגערישע ייִדן. די צאָל סאַטמאַרער און אַנדערע אונגעריש־שטאַמיקע חסידים, וואָס באַטראַכטן די דאָזיקע דאַטע ווי אַ וויכטיקן שׂימחה־טאָג, איז אַ סך גרעסער, ווי די צאָל פֿון קורדישע און עטיאָפּישע ייִדן צוזאַמען. מע קאָן זאָגן, אַז דעם דאָזיקן טאָג פּראַווען די חסידים דעם ווידערגעבורט פֿון ייִדישלאַנד אין אַמעריקע נאָכן חורבן, אין וועלכן דער סאַטמאַרער רבי האָט געשפּילט אַ ריזיקע ראָלע.

די ליובאַוויטשער זענען אַ וויכטיקער טייל פֿונעם הײַנטיקן ייִדישן לעבן איבער דער גאָרער וועלט. צו איגנאָרירן זייער יום־טובֿ איז זיכער נישט באַרעכטיקט. נישט ווייניק וועלטלעכע ייִדן, וואָס באַווײַזן זיך כּסדר אין די חב״ד־שולן, באַטראַכטן י״ט־כּיסלוו ווי אַן אַלגעמיינעם ייִדישן יום־טובֿ.

אין אַלע חסידישע קרײַזן איז דער 19טער טאָג פֿונעם חודש כּיסלוו באַקאַנט ווי אַ ספּעציעלע דאַטע, ווען מע פּראַוועט שׂימחהדיקע סעודות און מע זאָגט נישט קיין תּחנון בײַם דאַוונען. מיט 243 יאָר צוריק איז אין דעם דאָזיקן טאָג ניפֿטר געוואָרן דער מעזשריטשער מגיד — דער גרויסער תּלמיד פֿונעם בעל־שם־טובֿ, וועלכער האָט פֿאַרוואַנדלט זײַן רבינס דרך אין אַ מאַסן־באַוועגונג. אַזוי ווי דער בעל־שם־טובֿ אַליין, ווערט רבי דובֿ־בער בן אַבֿרהם, לכתּחילה אַן אומבאַקאַנטער וואָלינער ייִד, באַטראַכט אין דער חסידישער טראַדיציע ווי אַ גרויסע און אַפֿילו משיחישע פֿיגור.

אין אַ געוויסן זין, איז דער מגיד טאַקע געווען אַ קיניגלעכע פּערזענלעכקייט. זײַענדיק נישט בלויז אַ מקובל און אַ בעל־מופֿת, נאָר אויך אַ באַגאַבטער אָרגאַניזאַטאָר, האָט ער אויפֿגעשטעלט אין מיזרח־אייראָפּע דאָס גאַנצע „מלכות‟ פֿון פֿאַרשיידענע חסידישע דינאַסטיעס. אין דעם זין, קאָן מען זאָגן, אַז ער איז געווען דער פֿאַקטישער גרינדער פֿון חסידות ווי אַ פֿאַקט פֿונעם טאָג־טעגלעכן ייִדישן לעבן. במשך פֿון צוויי דורות נאָך דעם מגידס פּטירה, האָבן זײַנע תּלמידים צוגעצויגן ס׳רובֿ ייִדן אין אוקראַיִנע און גאַנצע ראַיאָנען פֿון פּוילן, רײַסן, אונגערן און רומעניע.



Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.