לאָמיר זײַן ייִדן, נישט קיין אַנגלאָסאַקסן!

Let's Be Jewish, not Anglo-Saxon!


פֿון הערשל גלעזער

Published March 11, 2016, issue of April 01, 2016.

יעדעס מאָל, ווען כ׳הייב אָן צו גלייבן, אַז אַ דאַנק מאַמע־לשון זענען מיר ייִדישיסטן מער אייראָפּעיִש ווי אַמעריקאַניש, טרעפֿט זיך עפּעס וואָס דערמאָנט מיך, אַז ס׳איז נישט אמת, נאָר אַן אײַנרעדעניש. וועגן וואָס רעדט זיך?

אַ מאָל, אין מיזרח־אייראָפּע, האָט מען זיך נישט געשעמט אַרויסצוּווײַזן עמאָציעס. יום־כּיפּור צו כּל־נדרי פֿלעג מען וויינען, אויף לוויות פֿלעג מען וויינען, אין ייִדישן טעאַטער פֿלעג מען שפּילן זייער „ברייט“.

אמת, פֿונעם שפּילן ברייט קען ווערן שונד, אָבער ס׳מוז נישט זײַן אַזוי. דאָ אין אַמעריקע, אָבער, זענען ייִדן „פֿאַראַנגלאָסאַקסישט“ געוואָרן, אַזוי אַז די עמאָציעס מוז מען אײַנהאַלטן, און יעדע עמאָציע אויף דער סצענע איז כּלומרשט שונדיש. אין מיזרח־אייראָפּע, ווידער, וווּ די „גאַמע עמאָציעס“ איז געווען אַן אַנדערע, איז סענטימענטאַלקייט נישט געווען פּסול.

פֿונעם „פֿאַראַנגלאָסאַקסישט“ ווערן צוויי משלים מערנישט: מיט יאָרן צוריק איז געקומען אַהער צו גאַסט פֿון ישׂראל אַבֿרהם קאַרפּינאָוויטש ע״ה און איז אויפֿגעטראָטן אין שלום־עליכם־צענטער אין בראָנקס. די טעמע איז, פֿאַרשטייט זיך, געווען זײַן נײַסט ביכל וועגן ווילנע. האָט ער דערציילט גאַנץ קאַלטבלוטיק פֿריִער וועגן פֿאַרמלחמהדיקן ווילנע און צום סוף — וועגן דעם חורבן. וואָס קען מען טאָן? ס׳איז זייער אַ טרויעריקע מעשׂה. נאָך זײַן אָפּרעדן איז צו מיר צוגעקומען אַ באַקאַנטער און אײַנגעראַמט אין אויער, אויף ענגליש גאָר (כאָטש ער האָט זייער גוט געקענט ייִדיש): What a tearjerker! כ׳האָב גאָרנישט געענטפֿערט, נאָר געטראַכט צו זיך: טאַקע?! קאַרפּינאָוויטש האָט דאָך גערעדט מיט אַ נייטראַלן טאָן און איבערגעגעבן דעם אמת, דעם שרעקלעכן אמת, וועגן חורבן ווילנע. האָט מײַן באַקאַנטער גאָר געמיינט, אַז קאַרפּינאָוויטש האָט עס דערציילט נישט ווײַל ס׳איז וויכטיק, דער עולם זאָל עס וויסן, נאָר גלאַט, כּדי אַרויסצורופֿן אַ טרער, בשעת לויט מײַן מיינונג, איז דאָס געווען אין גאַנצן פֿאַלש.



Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.