די לידער פֿונעם קאַטערינשטשיק

The Songs of The Organ Grinder

פֿון איציק גאָטעסמאַן

Published March 15, 2016, issue of April 01, 2016.

Getty Images

יעדער ליבהאָבער פֿון דער ייִדישער קולטור קען גוט דעם פֿילם „ייִדל מיטן פֿידל‟, אין וועלכן עס שפּילט מאַלי פּיקאַן, פֿאַרשטעלט ווי אַ ייִנגל, אין דער ראָלע פֿון אַ מוזיקערין. איר קאַפּעליע שפּילט אין די גאַסן, און אין איין סצענע זעט מען ווי מע וואַרפֿט נדבֿות פֿון די פֿענצטער. אָבער אין דער אמתן, האָבן די קלעזמאָרים און די גאַסן־שפּילער מיט זיך פֿאָרגעשטעלט צוויי באַזונדערע מינים מוזיקער. די קלעזמאָרים אין שטעטל זענען געווען פּראָפֿעסיאָנאַלן, נישט קיין בעטלער ווי מע ווײַזט אינעם פֿילם. די וואָס האָבן געבעטלט אין די גאַסן, געזונגען און געשפּילט דערבײַ אויפֿן פֿידל, מאַנדאָלין אָדער קאַטערינקע האָבן נישט געשפּילט אויף חתונות, ווי עס האָבן געטאָן די קלעזמאָרים. אינעם פֿילם האָט מען פֿאַרמישט די יוצרות — מאַלי שפּילט סײַ אין גאַס, סײַ אויף אַ חתונה.

וואָס האָבן געזונגען די ייִדישע גאַסן־זינגער? געוויינטלעך, האָט מען געזונגען וועגן געשעענישן, נײַעס, וואָס זענען אפֿשר יאָ פֿאָרגעקומען און אפֿשר נישט. מע קען זיי אָנרופֿן „לעגענדאַרישע‟ באַלאַדעס, ווײַל מע האָט זיי געזונגען און טאַקע געגלייבט, אַז זיי האָבן פּאַסירט.

למשל, אַ פּאָפּולערע טעמע פֿאַר די גאַסן־זינגער איז געווען „ראָטשילדס סוף‟; אַ באַלאַדע־לעגענדע, אין וועלכער דער עושר האָט זיך על־פּי־טעות פֿאַרשלאָסן צוזאַמען מיט זײַן געלט אין אַ צימער מיט אַן אײַזערנער טיר אָן אַ שטיקל ברויט, אָן אַ לעפֿל וואַסער.

ווען ראָטשילד האָט זיך באַרימט פֿאַר אַלע קיסרים,
אַז ער וועט פֿאַר הונגער ניט שטאַרבן,
אַזוי איז ער געפֿאַנגען געוואָרן,
ער ליגט ווי אַ צעבראָכענער שאַרבן.

אַזאַ סוף האָט ראָטשילד באמת נישט מיטגעמאַכט, אָבער דעם פֿאָלקס פֿאַנטאַזיע האָט געזען אין דעם טויט אַ יושרדיקן פּסק מין־השמים און פֿאַרשפּרייט דאָס ליד.

ווען די שיף, דער „טיטאַניק‟, איז אונטערגעגאַנגען האָבן די גאַסן־זינגער צוגעגעבן דראַמאַטישע אויסגעטראַכטע פּרטים צו דער טראַגעדיע, און דווקא די באַשרײַבונגען האָט מען לאַנג געדענקט אין אַלע וואַריאַנטן פֿונעם ליד.

אוי, חתן־כּלה זענען זיך געזעסן אין פֿריידן,
זייער פֿרייד האָט דאָך קיינער נישט געשטערט.
ז’האָבן געשריגן: ליבער גאָט, וואָס טוסטו אונדז צעשיידן?
אָבער דער ליבער גאָט האָט זיך צו זיי נישט צוגעהערט.

אינעם זשורנאַל „ייִדישער פֿאָלקלאָר‟, וואָס „דער י. ל. כּהן־פֿאָלקלאָר־קלוב‟ בײַם ייִוואָ האָט אַרויסגעגעבן, האָט מען אָפּגעדרוקט אַ ליד וועגן אַ שיף־טראַגעדיע, וואָס איז פֿאָרגעקומען יאָרן פֿאַר דער „טיטאַניק‟־קאַטאַסטראָפֿע. אין רוסלאַנד האָט „דער פּאַראַכאָד וולאַדימיר‟ אַרײַנגעקראַכט אין אַן אַנדער שיף בײַם סאַמע אָנהייב פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט און צענדליקער מענטשן זענען אומגעקומען. די גאַסן־זינגער האָבן באַלד אונטערגעטראָגן די נײַעס. עטלעכע סטראָפֿעס פֿון דעם ליד, האָט מען, זעט אויס, אויסגעניצט פֿאַרן „טיטאַניק‟־ליד.



Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.